INDIANA ÜNIVERSITESI BROOMINGTON HUKUK FAKÜLTESI 22 Eylül 2000 Avukat Erdag Abakay Istanbul Türkiye
Sn. Abakay, Müvekkiliniz Bilim Arastirma Vakfi (BAV) üyeleri aleyhine Türk yasasi uyarinca yöneltilen iddianameye iliskin pek çok hususta görüslerimi bildirmemi istemistiniz. Özellikle bu ayin basinda elektronik posta mesajinizda sordugunuz on bir soru ile ilgili Amerikan yasalarini açiklamami istemistiniz. Bu sorularin bazilari örnegin birinci soru kismen Türk yasalari hakkinda yorum yapmami gerektiren sorular. 1 soru "4422 sayili yasada tanimlandigi gibi 'kisisel kazanç güden bir suç sebekesi kurmak, yönetmek veya bu sebekeye üye olmak' suçunun gerçeklesmesi için kesin zorunlu yasal unsurlar nelerdir?" seklindedir. Bu soru Türk yasasi hakkindadir ve kendimi bu konuda yanit verecek yeterlilikte görmüyorum. Bununla birlikte Amerikan kanunlari ve anayasal gerekliliklerine iliskin sorulari yanitlayabilirim ve almis oldugum çeviri versiyondaki dile dayanarak Türk kanunlari kapsamindaki açik farkliliklara isaret edebilirim. Özellikle müvekkillerinizin Birlesik Devletlerdeki Santaj ve Yolsuzluk Teskilatlari (RICO) kanununa benzer bir kanunla suçlandigini belirtiyorsunuz. RICO (18 U.S.C. 1961, et seq.) uyarinca "eyaletler arasi ticaretle istigal eden herhangi bir sirkette çikar edinmek" amaciyla herhangi bir santaj faaliyetine girerek çikar "saglamak" ve "kullanmak" yirmi yila kadar hapisle cezalandirilabilen bir suçtur. [18 U.S.C. 1962 (a)]. Ayrica, "santaj faaliyeti ile bir isletmenin islerini yürütmek veya dogrudan veya dolayli olarak yürütülmesine katilmak" da suçtur [18 U.S.C. 1962 (c)]. Kanunda "isletme" su sekilde tanimlanmaktadir "herhangi bir kisi, ortaklik, sirket veya baska bir tüzel kisi ve bir araya gelmis ancak tüzel kisi olmayan bireyler toplulugu veya grubu." Türk kanununda okudugum kadari ile dört unsur yer aliyor. Hükümet bir kisinin 1. "bir isletme üzerinde kontrol sahibi olmak" veya "kartel yaratmak" gibi çogunlugu ekonomik olan degisik hedeflere ulasmak için 2. suç islemek maksadiyla 3. sebeke olusturdugunu kanitlamak zorundadir. Son olarak kanun yukarida birinci unsurda siralanan hedeflere 4. üyeleri arasinda açik veya gizli isbirligi ile zor veya ikrah, korkutma veya tehdit kullanarak ulasilmasini gerekli kilmaktadir. Bu kanun hakkindaki yorumlarim söyledir: Bir Türk kanunu, hükümetin saniklarin "suç islemek maksadiyla sebeke olusturdugunu" göstermesini gerekli kiliyor. Bu nedenle BAV suç islemek yerine sizin bana bildirdiginiz gibi baska maksatla kurulmus ise bu kanunu ihlal eder gözükmeyecektir. Kanun mesru bir maksatla kurulan ve daha sonra suçla istigal eden bir organizasyonu kapsamamaktadir. Bu nedenle RICO'nun aksine Türk kanunu daha en basindan gayri mesru faaliyette bulunmayi hedefleyen suç organizasyonlari kuran kisilerle sinirli gözükmektedir. Iki Iddianamede yer alan eylemlerin çogu, özellikle de çesitli cinsel eylemler bu kanun kapsaminda gözükmüyor. Türk kanunun ihlal edilebilmesi için bir kisinin zor veya ikrah kullanarak siralanan faaliyetlerden biriyle istigal etmesi gereklidir. Bunlar 1) bir kurum veya isletmenin kontrolünü ele geçirmek 2) kamu hizmetleri, medya kurumlari, ihale veya lisans islemleri üzerinde kontrol elde etmek 3) ekonomik faaliyetlerde kartel veya tröst olusturmak 4) fiyat sabitlemek 5) haksiz kazanç elde etmek 6) seçimlere fesat karistirmak veya engellemek veya 7) bireyleri kendilerini izlemeye zorlamaktir. Bu yedi faaliyetten biri gösterilemezse kanun ihlal edilmis olmaz. Iddianamede BAV'ye ait bir kasada bulunan mücevherler ve BAV'nin üyelerin kan bagislarindan kâr elde etmesi gibi çesitli mali meselelere iliskin iddialar yer alsa da saniklarin kanunda belirtilen bes mali faaliyetten herhangi biri ile istigal ettigine dair bir iddia gözükmemektedir. Davalilarin seçimlere fesat karistirdigi yolunda da bir iddia yoktur. Son olarak iddianamede organizasyonun liderlerini "izlemeye zorlanan" kisileri , eger varsa, belirtmemektedir. Bu son hüküm muglaktir ve politik veya kültürel bir gruba uygulandiginda muhtemelen Birlesik Devletlerde Fist Amendment=Birinci Ek açisindan (- Amerikan Anayasasi'nin 1. Ek Bölümü, düsünce, yayin, din, barisçil bir sekilde toplanma özgürlüklerini düzenlemektedir). sorunlarla karsilasacaktir (bkz. Claiborne Hardware). Iddianamede tanimlanan cinsel eylemler kanunun hükümlerini ihlal eder gözükmemektedir. Birlesik Devletlerde de RICO'yu ihlal etmez. Ayrica dinleme yoluyla kaydedilen telefon görüsmelerinin mahkemede kullanilip kullanilamayacagini sormustunuz. Birlesik Devletlerde dinleme ancak mahkeme tarafindan verilen bir emirle yapilabilir. Emir alinmasi için yapilan basvurunun Birlesik Devletler Adalet Bakanligi yüksek yetkilileri tarafindan onaylanmasi gerekir. Aksi halde dinlemeyle elde edilen kanitlar mahkemede kullanilamaz. Daha sonra müvekkillerinizin gözaltina alinmalarindan sonra kendilerinden "temin edilen" itiraflara deginiyorsunuz. Müvekkillerinizin bazilarinin "6 gün süre ile gözleri bagli tutulduklarini, elleri kelepçeli sekilde sürekli yerde oturduklarini, uyanik tutulduklarini, kendilerine vuruldugunu, elektrik verildigini vs." belirtiyorsunuz. Bu kosullar altinda süphelilerden alinan ifadeler mahkemede veya suçsorusturmasinda kullanilamaz. Yalnizca ABD'de degil kisa bir süre önce yayinlanan Criminal Procedure: A Worldwide Study baslikli kitabimda ele aldigim gibi Bati Avrupa ülkelerinin tamaminda da durum böyledir. Böyle kanitlara dayanan bir kovusturma mahkemede kabul edilmeyecek ve muhtemelen memurlarin kendileri kovusturmaya tabi olacaktir. Besinci sorunuzun büyük kismi yukarida ele aliniyor. Çeviriyi dogru anliyorsam zor kullanma veya tehdit kaniti olmaksizin Türk kanunun ihlali olasi gözükmüyor. Altinci sorunuz dördüncü soruya verdigim yanitta ele aliniyor. Zor kullanarak veya tehdit yoluyla bir ifade alinirsa, müteakiben kaydedilen ifade de geçersizdir. RICO uyarinca müsadere "1962. kismin ihlali ile iktisap edilen veya muhafaza edilen" mallar veya ihlalle iliskili diger mallarla sinirlidir. Bu nedenle davalinin sahsi mal varligi, örnegin otomobili RICO'nun ihlalinde kullanilmadigi veya böyle bir ihlal sonucunda elde edilmedigi sürece müsadereye tabi olmaz. Dokuzuncu sorunuza gelince RICO davalarinda "geleneksel" bir faaliyet yoktur. Daha önce ifade ettigim gibi söz konusu isletmenin suç isledigi gösterilebildigi sürece RICO "suç organizasyonlari" ile sinirli degildir. Ayni sekilde "geleneksel" bir RICO sanigi da yoktur. RICO'nun kültürel veya politik bir organizasyona uygulanmasi önündeki en büyük sinirlama First Amendment (ABD Anayasasi'nin Birinci Ek Bölümü) olurdu çünkü bu hem bir araya gelme hem de konusma özgürlügünü korumaktadir. Yukarida ele alinan Scheidler davasinda, Yüksek Mahkemenin iki üyesi RICO'nun politik bir organizasyona kullanilmasi karsisinda endise duyduklarini ifade etmislerdir (Bu endiseler diger mesru dernekler için de aynen geçerlidir.) Özellikle NAACP'ye karsi Claiborne Hardware davasi politik bir organizasyonun baska birine ekonomik zarar getirebilecek protesto faaliyetlerinde bulunmakta özgür olmasi gerektigi görüsündedir. Bu davada Siyahilerin Ilerlemesi için Ulusal Dernek siyahlara karsi ayrimcilik yapan beyaz tüccarlara karsi bir boykot düzenliyordu. Yalnizca cinayet, hirsizlik, adam kaçirma veya santaj gibi RICO altinda siralanan suçlardan birinin ihlal edildigine dair kesin bir kanit varsa kovusturmaya müsaade edilirdi. Saygilarimla, (imza) Craig M. Bradley
|